ENA jest to wydany przez właściwy sąd okręgowy wniosek o aresztowanie danej osoby w innym państwie członkowskim UE i przekazanie osoby do państwa, które wystąpiło z wnioskiem. ENA wydany przez jedno z państw członków UE jest skuteczny na terytorium każdego państwa członkowskiego.

Mamy do czynienia z dwoma możliwościami. Pierwsza, kiedy polskie organy występują do innych państw członkowskich o przekazanie osoby ściganej na podstawie ENA i o tej części procedury jest niniejszy wpis, oraz druga, kiedy inne państwo członkowskie występuje z takim wnioskiem do polskich organów, kiedy osoba, która popełniła przestępstwo na jego terytorium znajduje się w Polsce – o tym w kolejnym wpisie.

Procedura wydania ENA

Procedura wydania ENA przez polskie organy wymiaru sprawiedliwości jest następująca.

Na etapie postępowania przygotowawczego nakaz może być wydany w odniesieniu do osoby, która ma w procesie status podejrzanego, czyli co do której wydano postanowienie o przedstawieniu zarzutów. W odniesieniu do postępowania sądowego nakaz może dotyczyć oskarżonego oraz skazanego.

Aby wydać europejski nakaz aresztowania nie jest konieczne podanie konkretnego miejsca pobytu osoby ściganej, ani również wykazanie, że osoba ta faktycznie przebywa na terytorium jednego z krajów Unii Europejskiej. Wystarczy jedynie podejrzenie, że osoba ścigana znajduje się na terytorium UE.

Wydanie nakazu jest niedopuszczalne, jeśli nie wymaga tego interes wymiaru sprawiedliwości. Ponadto wydanie nakazu jest niedopuszczalne w związku z prowadzonym przeciwko osobie ściganej postępowaniem karnym o przestępstwo zagrożone karą pozbawienia wolności do roku oraz w celu wykonania kary pozbawienia wolności albo innego środka polegającego na pozbawieniu wolności w wymiarze do 4 miesięcy.

W kwestii wydania ENA orzeka sąd okręgowy na posiedzeniu. Nie ma obowiązku zawiadomienia stron i innych osób o terminie posiedzenia, jednakże mogą one wziąć w nim udział jeżeli się stawią. Na postanowienie w przedmiocie wydania europejskiego nakazu aresztowania, zażalenie nie przysługuje.

Państwo, w którym aresztowano daną osobę podejmuje decyzję o przekazaniu jej wnioskującemu krajowi w terminie 60 dni od daty aresztowania, zaś w przypadku zgody osoby na przekazanie, postanowienie winno zostać wydane w terminie 10 dni.  Osoba, wobec której wystawiono ENA powinna zostać przekazana jak najszybciej, nie później niż 10 dni od wydania ostatecznej decyzji.

Opisana w kodeksie postępowania karnego procedura wydania Europejskiego Nakazu Aresztowania przewiduje wiele gwarancji procesowych dla osób, których dotyczy. W razie powzięcia wiadomości o wydaniu przeciwko nam ENA warto skonsultować się z adwokatem, który sprawdzi, czy wydanie ENA było dopuszczalne oraz czy wszystkie warunki prawidłowego sporządzenia ENA zostały spełnione.

Odroczenie wykonania kary

Zgodnie z art. 150 kodeksu karnego wykonawczego sąd odracza wykonanie kary pozbawienia wolności w wypadku choroby psychicznej lub innej ciężkiej choroby skazanego, uniemożliwiającej wykonanie tej kary. Przy czym ciężką chorobą jest taki stan, w którym umieszczenie skazanego w zakładzie karnym może zagrażać życiu lub spowodować poważne niebezpieczeństwo dla jego zdrowia. Są to przesłanki obligatoryjne, czyli w razie stwierdzenia choroby psychicznej lub innej ciężkiej choroby sąd musi odroczyć wykonywanie kary.

Ponadto przepisy przewidują sytuacje, w których sąd może odroczyć wykonanie kary pozbawienia wolności. To znaczy, że sąd sam powinien rozważyć czy uwzględnić wniosek i udzielić odroczenia czy okoliczności sprawy nie uzasadniają odroczenia.

Pierwszą przesłanką jest stwierdzenie, że natychmiastowe wykonanie kary pozbawienia wolności pociągnęłoby dla skazanego lub jego rodziny zbyt ciężkie skutki. W stosunku do skazanej kobiety ciężarnej oraz osoby skazanej samotnie sprawującej opiekę nad dzieckiem sąd może odroczyć wykonanie kary na okres 3 lat po urodzeniu dziecka.

Kolejną przesłanką jest odroczenie wykonania kary pozbawienia wolności w wymiarze do roku, jeżeli liczba osadzonych w zakładach karnych lub aresztach śledczych przekracza w skali kraju ogólną pojemność tych zakładów. Przy czym z możliwości odroczenia na podstawie tej przesłanki nie mogą skorzystać skazani, którzy dopuścili się przestępstwa z zastosowaniem przemocy lub groźby jej użycia, skazani w warunkach recydywy (art. 64 § 1 i 2 k.k.) oraz skazani o których mowa w art. 65 k.k., jak również skazani za przestępstwa określone w art. 197-203 k.k. popełnione w związku z zaburzeniami preferencji seksualnych.

Odroczenia można udzielać kilkakrotnie, wszystko zależy od konkretnej sytuacji skazanego. Odraczając wykonanie kary sąd może nałożyć na skazanego określone obowiązki np. zobowiązać do znalezienia pracy zarobkowej, do zgłaszania się do wskazanej jednostki Policji w określonych odstępach czasu lub do poddania się odpowiedniemu leczeniu lub rehabilitacji.

Przerwa w wykonaniu kary

Analogicznie do odroczenia, sąd penitencjarny udzieli przerwy w odbywaniu kary pozbawienia wolności w wypadku choroby psychicznej lub innej ciężkiej choroby skazanego. Natomiast sąd może udzielić przerwy, jeśli przemawiają za tym ważne względy rodzinne lub osobiste (art. 153 k.k.w).

Jak widać, o możliwości skorzystania z odroczenia lub przerwy wykonania kary pozbawienia wolności decydują kwestie indywidualne, które pojawiają się w konkretnej sprawie. Warto zatem zasięgnąć opinii adwokata, który będzie w stanie ocenić zasadność złożenia wniosku. W razie pytań – zapraszam do kontaktu.

Wymienione powyżej okoliczności stały się jednymi z przyczyn, dla których kilka lat temu zdecydowano o wprowadzeniu możliwości odbywania kary pozbawienia wolności w systemie dozoru elektronicznego. Nie zawsze bowiem najsurowsza kara, jaką jest pobyt w więzieniu jest jedynym sposobem na osiągnięcie celów kary. Odbywanie kary w dotychczasowym miejscu zamieszkania pozwoli skazanemu naprawić popełnione przez niego błędy, nie wyrywając go z dotychczasowego środowiska, zapewni podtrzymywanie więzi rodzinnych, a nawet umożliwi świadczenie pracy zarobkowej czy dalszą naukę. Ponadto kara więzienia odbywana w systemie SDE kosztuje dziś budżet państwa ok. 440 zł miesięcznie, a więc o wiele mniej niż tradycyjne więzienie.

Kto może skorzystać?

Zgodnie z przepisami sąd penitencjarny może udzielić skazanemu zezwolenia na odbycie kary pozbawienia wolności w systemie dozoru elektronicznego, jeżeli wymiar orzeczonej kary nie przekracza jednego roku; skazany nie jest recydywistą; sąd penitencjarny uzna, że jest to wystarczające dla osiągnięcia celów kary; skazany posiada określone miejsce stałego pobytu, a osoby pełnoletnie zamieszkujące razem z nim wyraziły zgodę, by odbywał on karę w miejscu zamieszkania; wreszcie warunki techniczne obejmujące również warunki mieszkaniowe skazanego pozwalają na wykonywanie dozoru. Aby skorzystać z tej możliwości, należy złożyć „wniosek o dozór elektroniczny”.

Wniosek o dozór elektroniczny. Co powinien zawierać?

Sam wniosek można sporządzić na gotowym formularzu. Bardzo ważne jest jednak, aby formularz ten został prawidłowo wypełniony.

Przede wszystkim wniosek o dozór elektroniczny powinien zawierać odznaczenie sądu, który wydał wyrok w pierwszej instancji, a także sygnaturę akt tego sądu. Bardzo ważną częścią wniosku jest jego uzasadnienie. W uzasadnieniu należy wskazać, dlaczego dozór elektroniczny będzie wystarczającym rozwiązaniem dla osiągnięcia celów kary. Warto przy tym podkreślić w uzasadnieniu, że stopień demoralizacji osoby odbywającej karę oraz względy bezpieczeństwa nie przemawiają w tym przypadku za karą w formie pobytu w zakładzie karnym.

Do wniosku o dozór elektroniczny należy załączyć zgodę osób pełnoletnich, które miałyby mieszkać ze skazanym w trakcie odbywanej przez niego kary. Zgoda ta powinna dotyczyć także czynności kontrolnych wykonywanych w ich miejscu zamieszkania przez uprawniony do tego podmiot.

Koszty

Obecnie złożenie wniosku o dozór elektroniczny, jak i samo odbywanie kary w tym systemie są bezpłatne, skazany nie ponosi z tego tytułu żadnych kosztów.

Obowiązki

Skazany w terminie 7 dni od rozpoczęcia kary jest zobowiązany skontaktować się z kuratorem zawodowym. Podczas odbywania kary w systemie dozoru elektronicznego skazany ma obowiązek przebywania we wskazanym przez sąd miejscu, w wyznaczonym czasie, udzielania wyjaśnień z przebiegu dozoru, noszenia nadajnika, dbania o powierzone mu elektroniczne urządzenie rejestrujące, poddawanie się czynnościom kontrolnym oraz odbierania połączeń telefonicznych umieszczonych w specjalnym urządzeniu monitorującym.

Jak to wygląda w praktyce?

Skazany jest zobowiązany nosić na przegubie ręki lub nodze nadajnik, zainstalowany w wodoodpornej i antyalergicznej opasce- całość przypomina zegarek. W miejscu odbywania kary czyli np. w domu skazanego montuje się również urządzenie monitorujące. Musi być ono na stałe podłączone do prądu. Zarówno nadajnik, jak i urządzenie monitorujące służą do kontroli czy skazany rzeczywiście przebywa w wyznaczonym miejscu. Każda nieobecność, spóźnienie czy inne naruszenie harmonogramu dnia zostanie zgłoszone przez urządzenie monitorujące do Centrali Monitorowania, która rejestruje cały przebieg kary. Zawsze należy odbierać połączenia telefoniczne, bowiem Centrala Monitorowania może próbować skontaktować się ze skazanym.

Urządzeń powierzonych skazanemu nie wolno niszczyć, przenosić, odkręcać itd. Należy bezwzględnie stosować się do wszelkich obowiązków nałożonych na skazanego przez sąd.  Naruszenie warunków odbywania kary w SDE może skutkować koniecznością odbycia jej w zakładzie karnym.

Pracownicy obsługi kontroli monitoringu będą odwiedzać skazanego w miejscu jego pobytu lub telefonować w dowolnym czasie w trakcie odbywania kary np. w celu instalacji urządzeń;, jak również wówczas, kiedy skazany nie przestrzega warunków lub manipuluje przy urządzeniach monitorujących. Okazjonalnie mogą się również pojawić, żeby skontrolować lub naprawić sprzęt. Jednakże należy pamiętać, że prawidłowa postawa skazanego i stosowanie się do wszelkich zaleceń i obowiązków, a także dbałość o sprzęt niezbędny do realizacji odbywania kary w systemie SDE zredukują czynności kontrolne do niezbędnego minimum.

Warunkowe przedterminowe zwolnienie

Jeżeli w trakcie odbywania kary skazany będzie się stosował do postanowienia sądu, zwłaszcza do nałożonych przez sąd ograniczeń czasowych i przestrzennych, do warunków odbywania kary oraz nie będzie naruszał porządku prawnego, sąd penitencjarny (na wniosek skazanego, pełnomocnika, sądowego kuratora zawodowego lub prokuratora) może udzielić warunkowego przedterminowego zwolnienia po odbyciu co najmniej połowy kary. Jeżeli kara została orzeczona w warunkach art. 64 § 1 k.k., to o warunkowe przedterminowe zwolnienie będzie można ubiegać się po odbyciu co najmniej dwóch trzecich kary.

Nie ulega wątpliwości, że odbywanie kary pozbawienia wolności w systemie dozoru elektronicznego jest dla skazanych bardzo atrakcyjną formą odbywania kary, o czym świadczy rosnąca z roku na rok liczba składanych wniosków, nie tylko przez samych skazanych, ale również  dyrektorów zakładów karnych. Korzyści finansowe opisanego przeze mnie systemu dla Skarbu Państwa są oczywiste. Jednakże największym beneficjentem tego systemu są sami skazani, którzy stosując się do jasno określonych zasad i ograniczeń, nie muszą przebywać w zakładzie karnym, z dala od rodziny i znajomych, w mało komfortowych warunkach, lecz mają szansę na odkupienie swych win w dużo bardziej korzystnej formule. Zatem w razie skazania na bezwzględną karę wolności, warto zwrócić się do prawnika o przeanalizowanie sytuacji prawnej i pomoc w uzyskaniu zgody sądu na odbywanie kary w systemie dozoru elektronicznego.